تبیین خشونت زناشویی بر اساس کارکردهای اجرایی: آزمون یک مدل معادلات ساختاری در زوج‌های درگیر فرایند قضایی

حمید    رستاک; سید علی کیمیایی; حسین   کارشکی; سید امیر  امین یزدی

نویسندگان

حمید رستاک دانشجوی دکتری، گروه روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-7581-2810
سید علی کیمیایی استاد، گروه روان‌شناسی مشاوره و تربیتی ، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0003-3925-2670
حسین کارشکی استاد، گروه روانشناسی مشاوره و تربیتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1990-2365
سید امیر امین یزدی استاد، گروه روانشناسی مشاوره و تربیتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3676-151X

کلمات کلیدی:

خشونت زناشویی, کارکردهای اجرایی, خودکنترلی, خودسازماندهی, مدل‌یابی معادلات ساختاری

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین خشونت زناشویی بر اساس کارکردهای اجرایی و آزمون مدل معادلات ساختاری روابط میان این متغیرها در زوج‌های درگیر فرایند قضایی انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی ـ همبستگی با رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی زوجین مراجعه‌کننده به دادگاه خانواده شهر شیراز بود که از میان آن‌ها ۴۰۰ زوج، معادل ۸۰۰ نفر، به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از مقیاس تجدیدنظرشده تاکتیک‌های تعارض زوجین و پرسشنامه درجه‌بندی رفتاری کارکردهای اجرایی بزرگسالان گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری با روش برآورد حداکثر درست‌نمایی انجام شد. شاخص‌های χ²/df، GFI، AGFI، IFI، CFI، TLI، RMSEA و SRMR برای ارزیابی برازش مدل به کار رفتند. نتایج نشان داد شاخص کلی نقص کارکردهای اجرایی با خشونت زناشویی رابطه مثبت و معناداری داشت (r=0.66، p<0.001). مدل ساختاری از برازش مطلوب برخوردار بود (χ²/df=3.41، GFI=0.949، AGFI=0.921، IFI=0.958، CFI=0.957، TLI=0.948، RMSEA=0.055، SRMR=0.044). مسیر کلی نقص کارکردهای اجرایی به خشونت زناشویی مثبت و معنادار بود (β=0.72، p<0.001) و مدل ۵۲ درصد از واریانس خشونت زناشویی را تبیین کرد. در میان مؤلفه‌ها، کنترل هیجانی (β=0.31، p<0.001)، بازداری (β=0.24، p<0.001)، حافظه کاری (β=0.16، p<0.001)، انعطاف‌پذیری (β=0.13، p=0.003) و خودنظارتی (β=0.09، p=0.028) اثر مستقیم و معناداری داشتند. یافته‌ها نشان دادند نقص در کارکردهای اجرایی، به‌ویژه ضعف در کنترل هیجانی و بازداری، نقش مهمی در تبیین خشونت زناشویی در زوج‌های درگیر فرایند قضایی دارد و توجه به این مؤلفه‌ها می‌تواند در ارزیابی خطر، طراحی مداخلات روان‌شناختی و پیشگیری از تداوم خشونت زناشویی مفید باشد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Agnew, C. R., & South, S. C. (2014). Interpersonal Relationships and Health: Social and Clinical Psychological Mechanisms. Oxford University Press.

Alashram, A. R., Padua, E., & Annino, G. (2019). Effects of Whole-Body Vibration on Motor Impairments in Patients with Neurological Disorders. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 98(12), 1084-1098. https://doi.org/10.1097/PHM.0000000000001252

Alloway, T. P., & Alloway, R. G. (2010). Investigating the Predictive Roles of Working Memory and IQ in Academic Attainment. Journal of Experimental Child Psychology, 106, 20-29. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2009.11.003

Alqurashi, T. S., Ali, P. A., & Hinchliff, S. (2025). Notion of Understanding in The Marital Relationship: A Grounded Theory of Intimate Partner Violence from The Perspective of Saudi Men. Journal of family violence. https://doi.org/10.1007/s10896-025-00859-4

Anderson, V., Jacobs, R., & Anderson, P. J. (2008). Executive Functions and the Frontal Lobes: A Lifespan Perspective. Taylor & Francis.

Ani, J. I. (2025). Predictors of Intimate Partner Violence and Associated Marital Disruption Among Ever-Married Women in Sub-Saharan Africa: A Multi-Country Analysis for Policy and Intervention Priorities. Frontiers in Sociology, 10. https://doi.org/10.3389/fsoc.2025.1658603

Arce, R., Arias, E., Novo, M., & Fariña, F. (2020). Are Interventions with Batterers Effective? A Meta-Analytical Review. Psychosocial Intervention, 29(3), 153-164. https://doi.org/10.5093/pi2020a11

Bagerzaei, P., Zanjani, H., & Seifollahi, S. (2017). A Meta-Analysis of Studies on Husbands' Violence against Women in Iran. Women and Family Cultural-Educational Quarterly, 11(38), 71-97.

Berzenski, S. R., & Yates, T. M. (2010). A Developmental Process Analysis of the Contribution of Childhood Emotional Abuse to Relationship Violence. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 19(2), 180-203. https://doi.org/10.1080/10926770903539474

Birkley, E. L., & Eckhardt, C. I. (2015). Anger, Hostility, Internalizing Negative Emotions, and Intimate Partner Violence Perpetration: A Meta-Analytic Review. Clinical psychology review, 37, 40-56. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2015.01.002

Blair, C., & Razza, R. P. (2007). Relating Effortful Control, Executive Function, and False-Belief Understanding to Emerging Math and Literacy Ability in Kindergarten. Child development, 78, 647-663. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2007.01019.x

Capaldi, D. M., Knoble, N. B., Shortt, J. W., & Kim, H. K. (2012). A Systematic Review of Risk Factors for Intimate Partner Violence. Partner Abuse, 3(2), 231-280. https://doi.org/10.1891/1946-6560.3.2.231

Corvo, K. (2014). The Role of Executive Function Deficits in Domestic Violence. Partner Abuse, 5(3), 342-355. https://doi.org/10.1891/1946-6560.5.3.342

Cottrell, D. (2008). Family Therapy in Special Situations: Couple Infertility, Child Death, and Elderly Parents (1st ed.). Tandis-e Elm Publications.

Daugherty, J. C., Verdejo-Román, J., Pérez-García, M., & Hidalgo-Ruzzante, N. (2019). Severity of Neurocognitive Impairment in Women Who Have Experienced Intimate Partner Violence in Spain. Journal of interpersonal violence.

Diamond, A. (2020). Executive Functions. In Handbook of clinical neurology (Vol. 173, pp. 225-240).

Halford, K. (2016). Brief Couple Therapy (4th ed.). Fararavan Publications.

Horne, K., Henshall, K., & Golden, C. J. (2020). Intimate Partner Violence and Deficits in Executive Function. Aggression and Violent Behavior, 54, 101412. https://doi.org/10.1016/j.avb.2020.101412

Kamrani, A. (2015). Examining the Prevalence of Domestic Violence against Women and Its Effective Factors among Families Residing in Darreh Shahr. International Conference on Research in Behavioral and Social Sciences, Istanbul, Turkey.

Khorasani, M., & Mirzaei Mehr, M. (2012). The Prevalence of Domestic Violence against Women in Khorramabad in 2010-2011. Women's Social-Psychological Studies, 10, 111-138.

Kulak, J. A., Heavey, S. C., Marsack, L. F., & Leonard, K. E. (2025). Alcohol Misuse, Marital Functioning and Marital Instability: An Evidence-Based Review on Intimate Partner Violence, Marital Satisfaction and Divorce. Substance Abuse and Rehabilitation, 39-53.

Mohammadi, F., & Mirzaei, R. (2012). Examining Social Factors Affecting Violence against Women: A Study in Ravansar County. Iranian Journal of Social Studies, 6(1), 101-129.

Mohseni Tabrizi, A., Kaldi, A., & Javadianzadeh, M. (2012). Examining the Status of Domestic Violence among Married Women Referring to Forensic Medicine and Welfare Centers in Yazd in 2010. Yazd Health Dawn Quarterly, 11(3), 11-24.

Monadi, M. (2004). The Effect of Similar Perceptions and Definitions between Spouses on Marital Life Satisfaction from Women's Perspective. Women's Studies, 4.