گروه پژوهشی مطالعات ازدواج و طلاق سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی 2 پیاپی 3 2025 04 20 Exploring the Lived Experiences of Childless Couples Regarding Cultural Pressures and the Representation of Marital Identity واکاوی تجربه زیسته زوج‌های بدون فرزند از فشارهای فرهنگی و بازنمایی هویت زناشویی 1 11 FA پیمان رضایی‌فر گروه مشاوره زوج و خانواده، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران فرشته ‌کیایی گروه روان‌شناسی خانواده، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 02 <p>This study aimed to explore the lived experiences of childless couples regarding cultural pressures surrounding childbearing and the ways they represent, defend, and reconstruct their marital identity within familial and social contexts. This qualitative study was conducted using a descriptive phenomenological design. The participants included 24 individuals, consisting of 12 childless married couples living in Tehran, Iran. They were selected through purposive sampling with maximum variation in age, marriage duration, education, employment status, and orientation toward childbearing. Inclusion criteria were being married for at least three years, having no children, residing in Tehran, willingness to participate, and the ability to articulate lived experiences. Data were collected through individual semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was achieved. All interviews were recorded with informed consent, transcribed verbatim, and analyzed using thematic analysis with the aid of NVivo software. Credibility was enhanced through member checking, peer debriefing, prolonged engagement with the data, and an audit trail. Data analysis led to the extraction of five main categories: “childbearing as a criterion for marital completion,” “deficit-based interpretations of marital and gender identity,” “erosion of private boundaries in encounters with family and relatives,” “strategies for managing stigma and social pressure,” and “reconstruction of marital identity based on choice, intimacy, and relational sufficiency.” Participants described childlessness not merely as the absence of children but as an interpretive social position through which the quality of their marriage, gender maturity, future stability, and moral responsibility were repeatedly judged by others. The findings indicated that childlessness in a family-oriented cultural context is a multilayered and identity-shaping experience. While couples encounter direct and indirect pronatalist pressures, they also actively redefine the meaning of marriage, intimacy, and relational continuity. Family counselors should attend to stigma, family boundary management, and alternative narratives of marital completeness when working with childless couples.</p> <p>هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته زوج‌های بدون فرزند از فشارهای فرهنگی پیرامون فرزندآوری و چگونگی بازنمایی، دفاع و بازسازی هویت زناشویی آنان در بستر روابط خانوادگی و اجتماعی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ نفر، برابر با ۱۲ زوج بدون فرزند ساکن شهر تهران، بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند با بیشینه تنوع از نظر سن، مدت ازدواج، سطح تحصیلات، وضعیت اشتغال و نوع تصمیم درباره فرزندآوری انتخاب شدند. معیارهای ورود شامل سپری شدن دست‌کم سه سال از ازدواج، نداشتن فرزند، سکونت در تهران، تمایل به مشارکت و توانایی روایت تجربه زیسته بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo و روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. برای افزایش اعتبارپذیری، از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همتای پژوهشی، درگیری طولانی با داده‌ها و ثبت مسیر تصمیم‌گیری تحلیلی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی انجامید: «فرزندآوری به مثابه معیار کامل‌شدن ازدواج»، «نقص‌انگاری هویت زوجی و جنسیتی»، «فرسایش مرزهای خصوصی در مواجهه با خانواده و خویشاوندان»، «راهبردهای مدیریت انگ و فشار اجتماعی» و «بازسازی هویت زناشویی مبتنی بر انتخاب، صمیمیت و کفایت رابطه». مشارکت‌کنندگان تجربه بی‌فرزندی را نه صرفاً فقدان فرزند، بلکه موقعیتی تفسیری توصیف کردند که در آن، کیفیت رابطه زوجی، بلوغ زنانه و مردانه، آینده ازدواج و حتی اخلاق‌مندی آنان به طور مداوم توسط دیگران ارزیابی می‌شد. نتایج نشان داد بی‌فرزندی زوج‌ها در بافت فرهنگی خانواده‌محور، تجربه‌ای چندلایه و هویت‌ساز است که از یک سو با فشارهای مستقیم و غیرمستقیم فرزندآوری همراه می‌شود و از سوی دیگر، زوج‌ها را به بازتعریف معنای ازدواج، صمیمیت و تداوم رابطه وامی‌دارد. توجه مشاوران خانواده به تجربه انگ، مرزبندی خانوادگی و روایت‌های جایگزین از ازدواج می‌تواند در کاهش تنش‌های زوجی و ارتقای سلامت روانی زوج‌های بدون فرزند مؤثر باشد.</p> https://www.jctaei.com/index.php/jctaei/article/download/63/64