گروه پژوهشی مطالعات ازدواج و طلاق سنجش، ارزیابی و مداخلات زوج‌درمانی 2 پیاپی 7 2025 12 22 A Qualitative Study of Power Dynamics and Psychological Control in Couples with Emotional Dependence مطالعه کیفی پویایی‌های قدرت و کنترل روان‌شناختی در زوج‌های دارای وابستگی هیجانی 1 12 FA علی‌محمد صالحی‌فر گروه مشاوره زوج و خانواده، دانشگاه قم، قم، ایران Journal Article 2025 10 29 <p>This study aimed to explain the dynamics of power, psychological control, and the mechanisms through which emotional dependence is reproduced in marital relationships in Tehran. This qualitative study was conducted using thematic analysis. The participants included 20 married individuals who had experienced emotional dependence in their marital relationships and were selected through purposive sampling from family counseling and psychological centers in Tehran. Data were collected through in-depth semi-structured interviews, and sampling continued until theoretical saturation was achieved. Inclusion criteria consisted of being legally married, having at least two years of marital life, reporting clear experiences of emotional dependence, willingness to participate, and the ability to articulate lived experiences. Exclusion criteria included active severe physical violence, acute psychiatric conditions, and unwillingness to consent to audio recording. After verbatim transcription, the interviews were analyzed using NVivo software through coding, theme development, theme review, and thematic interpretation. Data analysis led to the extraction of five main categories: “emotional dependence as a context for control,” “ambiguity of personal and marital boundaries,” “psychological control through fear, guilt, and emotional threat,” “monitoring, interrogation, and relational ownership,” and “the cycle of reconciliation, submission, and reproduction of power inequality.” The findings indicated that control in emotionally dependent couples is not always experienced as explicit domination; rather, it is often reproduced through excessive care, concern, intense love, threats of abandonment, punitive silence, sensitivity toward social relationships, and control over everyday decisions. Participants reported that fear of rejection, guilt, an intense need for spousal approval, and inability to tolerate emotional distance gradually normalized the acceptance of control. The results suggest that emotional dependence in marital relationships may generate an unequal power structure in which psychological control is legitimized as care, love, concern, or protection rather than recognized as a form of relational domination. Therefore, couple therapy interventions for such relationships should move beyond conflict reduction and focus on reconstructing personal boundaries, strengthening emotional autonomy, identifying hidden patterns of control, and promoting egalitarian dialogue between partners.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین پویایی‌های قدرت، کنترل روان‌شناختی و سازوکارهای بازتولید وابستگی هیجانی در روابط زوجی شهر تهران بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۰ نفر از زوج‌های دارای تجربه وابستگی هیجانی در روابط زناشویی بودند که به‌صورت هدفمند از مراکز مشاوره خانواده و روان‌شناسی شهر تهران انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. ملاک‌های ورود شامل تأهل رسمی، حداقل دو سال زندگی مشترک، تجربه آشکار وابستگی هیجانی در رابطه، تمایل به مشارکت و توانایی بیان تجربه زیسته بود. ملاک‌های خروج شامل وجود خشونت جسمانی شدید فعال، اختلال روان‌پزشکی حاد و عدم رضایت برای ضبط مصاحبه بود. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل مصاحبه‌ها، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل کدگذاری، استخراج مضمون و بازبینی تم‌ها تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «وابستگی هیجانی به‌مثابه زمینه کنترل»، «ابهام مرزهای فردی و زوجی»، «کنترل روان‌شناختی از مسیر ترس، گناه و تهدید عاطفی»، «نظارت، بازجویی و مالکیت ارتباطی»، و «چرخه آشتی، تسلیم و بازتولید نابرابری قدرت». یافته‌ها نشان داد که در روابط دارای وابستگی هیجانی، کنترل الزاماً به‌صورت آشکار و مستقیم تجربه نمی‌شود، بلکه اغلب در قالب مراقبت افراطی، نگرانی، عشق شدید، تهدید به ترک، سکوت تنبیهی، حساسیت نسبت به روابط اجتماعی و کنترل تصمیم‌های روزمره بازتولید می‌شود. مشارکت‌کنندگان گزارش کردند که ترس از طرد، احساس گناه، نیاز شدید به تأیید همسر و ناتوانی در تحمل فاصله عاطفی، زمینه را برای پذیرش تدریجی کنترل فراهم می‌کند. نتایج نشان داد که وابستگی هیجانی در روابط زوجی می‌تواند به ساختاری نابرابر از قدرت منجر شود که در آن کنترل روان‌شناختی نه به‌عنوان خشونت آشکار، بلکه به‌عنوان مراقبت، عشق، دلسوزی یا نگرانی مشروع‌سازی می‌شود. بنابراین، مداخلات زوج‌درمانی در چنین روابطی باید علاوه بر کاهش تعارض، بر بازسازی مرزهای فردی، افزایش خودمختاری هیجانی، شناسایی الگوهای کنترل پنهان و تقویت گفت‌وگوی برابر میان زوجین تمرکز کند.</p> https://www.jctaei.com/index.php/jctaei/article/download/38/40